De energietransitie: stukken van de puzzel voor een duurzame toekomst

De meeste mensen zijn het erover eens dat we moeten afstappen van fossiele brandstoffen. Dit betekent dat we energie moeten opwekken, distribueren en opslaan op nieuwe manieren—er is geen pasklare oplossing. Zowel Joost als Niek geloven dat het verkennen van alle mogelijke opties cruciaal is voor het succesvol beheersen van de energietransitie.

Versterking van het net

Joost Eleveld is projectleider bij ingenieursbureau WSP, dat projecten ontwerpt voor netbeheerders. Het versterken van het elektriciteitsnet is een gigantische operatie waarbij veel mankracht komt kijken. “We gebruiken steeds meer elektrische apparaten, en ons huidige net is ontworpen in een tijdperk waarin elektriciteit voornamelijk één richting op stroomde: van grote energiecentrales naar de gebruiker. Nu, met decentrale opwekking, zoals zonnepanelen, hebben we een geheel andere infrastructuur nodig. Bovendien produceren hernieuwbare energiebronnen niet consistent energie, wat leidt tot pieken in productie en vraag. Het elektriciteitsnet moet deze pieken aankunnen om storingen te voorkomen.”

Naast het versterken van het net zijn slimme oplossingen zoals balancing essentieel. Hierbij wordt lokale vraag en aanbod beter op elkaar afgestemd. Hoewel het voorspellen van hoeveel zon of wind er morgen zal zijn nog steeds uitdagend is, worden voorspellingsmodellen voortdurend verbeterd.

Energieopslag

Niek Elferink is projectleider bij Swietelsky Rail Benelux en gespecialiseerd in batterijsystemen. Grote of middelgrote batterijcontainers worden steeds vaker toegepast, legt hij uit. “Bijvoorbeeld, middelgrote bedrijven die hun capaciteit willen vergroten maar dat niet kunnen realiseren, plaatsen vaak een batterij naast hun gebouw. We zien dit ook regelmatig op bouwplaatsen die te maken hebben met emissievoorschriften. Een batterij vervangt bijvoorbeeld een generator.”

Wat batterijopslag bijzonder interessant maakt, is de intelligentie die kan worden geïntegreerd. Moderne batterijsystemen zijn uitgerust met slimme algoritmen die continu monitoren wat de beste momenten zijn om op te laden of af te geven. Wanneer elektriciteitsprijzen laag zijn—zoals tijdens het overvloed van zonne- en windenergie—slaat het systeem energie op. Op piekmomenten, wanneer de prijzen hoog zijn, kan die energie worden gebruikt of teruggeleverd aan het net. Het verbinden van deze systemen met zelflerende voorspellende modellen biedt ook veelbelovende mogelijkheden. Dergelijke systemen ‘leren’ effectief de consumptiepatronen van een gebouw of fabriek en anticiperen daarop.

Volgens Niek hebben huishoudelijke batterijen potentie. “Je ziet al advertenties voor huisbatterijen, maar momenteel is de technologie te duur voor de meeste mensen.”

Geen enkele oplossing

Het is duidelijk dat we een combinatie van methoden moeten omarmen voor het opwekken, distribueren en opslaan van duurzame energie. Niet alle methoden zijn geschikt voor elke situatie. Gezien het klimaat zijn windturbines een uitstekende energiebron in Nederland, terwijl waterkracht een serieuze optie is in landen zoals Noorwegen. Batterijopslag werkt goed voor korte periodes, terwijl waterstof geschikt is voor langdurige opslag en grotere afstanden, zegt Niek. “We kunnen er niet omheen om het gehele spectrum te gebruiken en de beste oplossing voor elke situatie te beoordelen.”

Joost voegt toe: “Verschillende omgevingen vragen om verschillende oplossingen. Een historisch stadscentrum biedt heel andere mogelijkheden dan een industrieterrein of een landelijke omgeving. De sleutel lijkt te zijn: lokale opwekking. Op een bepaalde manier gaan we terug naar hoe het was vóór gas en elektriciteit—maar dan met moderne technologie.”

Een interessante ontwikkeling, volgens beide experts, is de opkomende koolstofeconomie. “We zullen koolstof blijven gebruiken,” legt Joost uit, “maar in de toekomst zullen we het op een andere manier moeten winnen. Bedrijven zijn al aan het onderzoeken hoe ze CO2 kunnen afvangen, comprimeren en geschikt kunnen maken voor hergebruik in de industrie of voor opslag in de bodem.”

Op de lange termijn

Beiden benadrukken dat veel mensen nodig zijn om de energietransitie te realiseren. “Vanuit technisch perspectief bestaan de oplossingen al,” zegt Niek. “Het is voornamelijk een kwestie van uitvoering, waarvoor een aanzienlijk aantal vakmensen nodig is.”

Niek wijst er ook op dat het belangrijk is te erkennen dat de energietransitie geld kost en niet per se leuk is. Tot nu toe lag de focus vaak op het rendabel maken van investeringen in duurzame energietechnologieën. “Duurzame energieopwekking is duurder in vergelijking met fossiele brandstoffen, maar je moet dit afwegen tegen de kosten van niets doen—zoals klimaatrampen en andere gevolgen van klimaatverandering. Bovendien kan een volledig duurzaam energiesysteem op lange termijn financieel aantrekkelijk worden: zon en wind kosten niets.”

Hij benadrukt dat de eerste winst kan worden behaald door de vraag te verminderen. “Dit geldt voor huishoudens, maar nog meer voor bedrijven. De politiek moet het juiste kader bieden en de urgentie van handelen duidelijk maken. In ieder geval blijven wij ons inzetten om ons steentje bij te dragen.”